ශ්රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව අතර පවතින ද්විත්ව බදු අත්හැරීමේ ගිවිසුම (DTAA) නවීකරණය කරමින් 2024 දෙසැම්බර් මාසයේදී අත්සන් කරන ලද සංශෝධිත ප්රෝටෝකෝලය 2026 ජූනි මාසයේ සිට නිල වශයෙන් බලාත්මක කර තිබේ.
අන්තර්ජාතික මට්ටමින් සිදුවන බදු වංචා සහ බදු මගහැරීම් වැළැක්වීම අරමුණු කරගත් මෙම නව නීතිරීති හේතුවෙන් ඉදිරි ද්විපාර්ශ්වික ආයෝජන සහ ව්යාපාරික ව්යුහයන් කෙරෙහි එල්ල විය හැකි බලපෑම පිළිබඳව මූල්ය ක්ෂේත්රය තුළ මේ වන විට දැඩි කතාබහක් නිර්මාණය වී ඇත.
ඉන්දියාව විසින් 2027 අප්රේල් 01 දින ආරම්භ වන මුදල් වසරේ සිට මෙම නව ප්රතිපාදන අනුගමනය කරන බව නිල වශයෙන් දැනුම් දී ඇති අතර, මෙම සංශෝධනයේ ප්රධානතම වෙනස්කම වන්නේ ජාත්යන්තරව පිළිගත් ‘ප්රධාන අරමුණ තක්සේරු කිරීමේ පරීක්ෂණය’ (Principal Purpose Test – PPT) ගිවිසුමට ඇතුළත් කිරීමයි. මෙමඟින් බදු අධිකාරීන්ට බලතල හිමිවන්නේ යම් ව්යාපාරික ගනුදෙනුවක් හෝ ආයෝජන ව්යුහයක් සකස් කර ඇත්තේ ප්රධාන වශයෙන්ම බදු සහන ලබාගැනීමේ අරමුණින් පමණක් නම්, අදාළ ගිවිසුම් සහන සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි කිරීමටයි.
එමෙන්ම, ද්විත්ව බදු අත්හැරීම යන්නෙන් බදු මගහැරීමට හෝ ව්යාජ ලෙස ගිවිසුම් සහන ලබාගැනීමට (Treaty Shopping) ඉඩකඩ සැලසීම අදහස් නොවන බව ගිවිසුමේ පෙරවදන මඟින් පැහැදිලි කර ඇත.
මෙම පියවර ආර්ථික සහයෝගීතාව සහ සංවර්ධන සංවිධානයේ (OECD) සහ G20 සංවිධානවල ‘Base Erosion and Profit Shifting’ (BEPS) ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට අනුකූලව ක්රියාවට නංවා තිබේ.
මෙම නව තත්ත්වය හමුවේ අදහස් දක්වන ඩිලොයිට් (Deloitte) ශ්රී ලංකා සහ මාලදිවයින් හි බදු අංශ ප්රධානී සහ හවුල්කාරිනී ෂර්මේන් තිලකරත්න මහත්මිය පෙන්වා දෙන්නේ, ව්යාපාරික ආයතන හුදෙක් නීතිමය ලේඛනවලට පමණක් සීමා නොවී සිය අන්තර්ජාතික ගනුදෙනුවల සැබෑ වාණිජමය අරමුණ (Commercial Purpose) තහවුරු කිරීමට දැඩි අවධානයක් යොමුකළ යුතු බවයි.
ඒ අනුව රඳවා ගැනීමේ සමාගම් (Holding companies), මූල්ය සම්පාදන ක්රමවේද, බලපත්ර ගිවිසුම් සහ වක්ර මුදල් හුවමාරු කිරීම් වැනි සියලු අංශ ඉදිරියේදී බදු අධිකාරීන්ගේ දැඩි පරීක්ෂාවට ලක්වනු ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම නීති රීති තදවීම හේතුවෙන් දෙරට අතර ක්රියාත්මක වන සුළු හා මධ්යම ප්රමාණයේ ආයෝජකයන්ට සහ සංකීර්ණ කලාපීය මෙහෙයුම් සහිත සමාගම්වලට නීතිමය සහ පරිපාලනමය පිරිවැය ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතියි.
මෙහිදී ශ්රී ලංකාවේ බදු ගිවිසුම් යාවත්කාලීන කිරීමේ මන්දගාමී පියවරයන් ද කැපී පෙනෙන අතර, මෙරට මෙතෙක් බහුපාර්ශ්වික සම්මුතියට (Multilateral Instrument – MLI) එකඟ වී නොමැති වීම නිසා සෑම රටක් සමඟම තනි තනිව ද්විපාර්ශ්වික සාකච්ඡා හරහා ගිවිසුම් සංශෝධනය කිරීමට සිදුව තිබේ. ජාත්යන්තර බදු නීති වේගයෙන් වෙනස් වන පසුබිමක, රාජ්ය ආදායම සුරක්ෂිත කරගැනීම සහ බදු වංචා වැළැක්වීම අත්යවශ්ය වන අතරම, සංකීර්ණ නීතිමය බාධාවන් මඟින් සාධාරණ සහ නීත්යානුකූල අන්තර්ජාතික ආයෝජන අඩපණ නොවන පරිදි සමබර ආර්ථික ප්රතිපත්තියක් පවත්වාගෙන යාම බලධාරීන් හමුවේ ඇති ප්රධාන අභියෝගය වී ඇත.
